Presudna je dobra forma


U naučnim krugovima još uvijek nije osporena obimna studija (Richard Lemay, Abu Ma ‘Shar and Latin Aristotelianism in the Twelfth Century: The Recovery of Aristotle’s Natural Philosophy through Arabic Astrology) iz šezdesetih godina prošlog vijeka utemeljena na tezi da je Zapad upoznao Aristotelovu filozofiju preko prevoda Abu Ma’sharovih astroloških djela sa arapskog na latinski. Pod presudnim uticajem ovog „princa astrologa“ (R. Zoller) u 9. vijeku je od  djelimično aristotelijanske astrologija postala kompletno aristotelijanska nauka.

U ovom tekstu će biti riječi o onom (centralnom) dijelu Aristotelove filozofije koji  ne samo da se može primjeniti, nego jest (bio) primjenjen u astrologiji, iako vecina  astroloških autora to eksplicitno u svojim djelima ne obrazlaže; radi se o njegovom učenju o četiri uzroka (grč. aitia – optužba/tužba, uzrok u nedefinisanom smislu, prilika koji nema nikakve veze sa idejom da neki događaj/stvar neizbježno čini da se desi/postoji neki drugi događaj/stvar tj. kauzalitetom u modernom značenju/shvatanju). Aristotelova definicija ovog pojma obuhvata cetiri uzroka koji predstavljaju odgovore na pitanja koja se moraju postaviti da bi se razumjelo šta nešto jest. Drugim riječima svaka supstancija je odredjena pomoću četiri uzroka tj. „krivca“ za njenu prirodu

  1. materijalni uzrok – odgovara na pitanje ono od cega se nesto sastoji; materija (grč. hyle / lat. causa materialis) je određena i kao izvor mogućnosti da nešto nastane, ono što je potencijalno; pasivni princip
  2. djelujući/pokretački uzrok – odgovara na pitanje odakle, od koga počinje nastanak, kretanje i uopšte, „razvijanje“, pasivnom daje formu  (grč. entelecheia / lat. causa efficiens); princip kretanja
  3. formalni uzrok  – odgovara na pitanje po čemu nešto jest to što jest(ko?/šta?); pojmljiva suština/esencija, oblik, određenost/kvalitet na osnovu kojeg nešto jest to što jest (grč. eidos/lat. causa formalis); aktivni princip
  4. „konačni uzrok“ tj. cilj/smisao/svrha – odgovara na pitanje  koji je smisao? (grč. telos/lat. causa finalis); princip svrhe

Moderna nauka i filozofija su najpoptunije odbacile četvrti uzrok tj. pitanje svrhe postojanja zato što isto podrazumjeva  volju, značenje i namjeru u univerzumu ili skraćeno rečeno, Boga. U Platonovoj filozofiji, forma tj.ideja postoji nezavisno od materije i prethodi joj u bilo kom vidu materijalne manifestacije i tu se Aristotel ne slaže sa svojim učiteljem – za njega forme postoje samo u kontekstu materijalne manifestacije tj. u spoju sa materijom. U rukama srednjevjekovnih filozofa, ova Aristotelova doktrina će biti razrađena u zaključak da ne postoje idealne forme („univerzalije“)  samo mentalni procesi koji ih zamišljaju a ti mentalni prcesi nisu stvarni; poznat kao nominalizam, ovaj filozofski pravac utabaće  put propasti astrologije tj. uspona i dominacije materijalističkog  pogleda na svijet unutar koga astrologija više ne može imati smisla.

Odnos između materije i forme je hijerarhijski a najviša forma (ne može biti materija za neku drugu formu) je duša (grč. psyche), koja predstavlja ono što čini biće živim. Po Aristotelovoj definiciji, duša je ono što neko biće čini tim jedinstvenim živim bićem a ne nekim drugim; svaki čovjek/živo biće stoga jest duša. Duša je djelujući/pokretački uzrok bića, njegov formalni ali i krajnji uzrok. Aristotelovo shvatanje rasta i razvoja individue podrazumjeva  ostvarenje duše u materiji tj. duša pokušava da se ostvari u potpunosti u materijalnoj manifestaciji. Ostvarenje je postepen proces koji zahtijeva vrijeme zato materijalni uzrok vremenski uvijek mora prethoditi formalnom uzroku u manifestaciji; dok je materija uvijek potencijal, forma je esencija onoga što nešto jest a sve do sada rečeno predstavlja temeljni princip astrologije koji je, kao što je već rečeno, rijetko u djelima tradicionalnih autora eksplicitno i pomenut/objašnjen. Medjutim, postoje i takvi a jedan od njih je Johanes Šener (Tri knjige o tumačenju horoskopa rođenja, XVI vijek) koji u VI poglavlju kaže:

Ascendent i MO su signifikatori tijela (materija). Vladar ascendenta i vladar MO su signfikatori duše (formalni, djelujući i konačni uzrok) Stoga, ukoliko su ascendent i MO oštećeni, a njihovi vladari su oslobođeni malefika, to označava slabost/bolešljivost tijela i zdravlje duše…“ (i obrnuto).

Ascendent je naravno I polje horoskopa pa ono što važi za njega i njegovog vladara, važi i za sva ostala polja (i planete u njima). Vladar polja/planeta predstavlja ono što to polje/planet pokušava da postane a istovremeno je i ono što ih podstiče/tjera na taj put ostvarenja – sjetimo se već pomenutog  principa da materija uvijek vremenski prethodi formi u manifestaciji – a to konkretno znači da znak na vrhu nekog polja/planet u nekom polju predstavljaju rani(ji) stadijum razvitka dotičnih faktora a vladar ovih komponenti označava krajnji rezlutat tj. ishod njihovih signifikacija. Iz ovoga logično proizlazi i da je odsustvo aspekta vladara ka vlastitom domicilu/planetu u njemu (grč. apostrophe – okretanje od, otuđiti se/ostaviti=averzija/inkonjunkcija)   loše budući da u tome slučaju ne postoji veza između „duše“ i „tijela“; tijelo nema (mnogo) mogućnosti da poprimi formu duše što ga sprečava u potpunom ostvarenju potencijala. Naravno, planet u vlastitom terminu ili triplicitetu će averziju sa dispozitorom po domicilu/egzaltaciji lakše podnositi od peregrinog planeta ili onoga u padu/detrimentu budući da ima nešto esencijalnog dostojanstva tj. autoriteta koji mu omogućava funkcionisanje u skladu sa vlastitom prirodom.

Još jedan primjer ove Aristotelove doktrine daje Antonius de Montulmo (O tumačenju horoskopa rođenja, XIV vijek): „Kad materija izgubi odgovarajuću razmjeru i dođe do uništenja njene sistematske uređenosti, njoj preegzistentna forma nema više snage da ostane u materiji, osim u pokvarenom stanju.
Hajleg je konstituisan kao materija u odnosu na alkohoden a alkohoden kao forma, i sam život osobe zavisi od oba ova posrednika…jer nijedan od njih zasebno ne može dati život čovjeku; stoga ukoliko hajleg dođe do anarete prije navršenih godina alkohodena bez aspekta benefika to ubija osobu jer efekat koji zavisi od hajlega, nosioca životne sile, biva uništen i iz toga proističe da faktor kojim su bili objedinjeni da borave jedan u drugom  nije u stanju da nastavi postojanje.“

Značaj dispozitora ističe i Julius Firmikus Maternus  (Matezis, IV vijek) te slikovito objašnjava: „Razmotri takođe koji planet je položen u domicilu ili terminu određenog planeta i, ukoliko je u domicilu nekog drugog, pogledaj vladara toga domcila i polje u kome se nalazi, da li je na prvom uglu ili u 2. polju ili u pasivnom polju (kadencija); i vidi da li je u egzaltaciji ili padu, kao i da li je u znaku u kome se raduje ili u kome je nesretan. Jer ako je vladar znaka dobro položen, planet (u tome znaku) koji razmatramo takođe učestvuje u blagostanju domaćinove sreće. Ali ako je domaćin na bilo koji način nesretan, planet koji razmatramo, iako možda položen u dobrom polju, biće ometen nesrećom toga drugog planeta koji vlada dotičnim znakom tj. poljem. Ovo takođe lako možeš posmatrati na osnovu ljudskog ponašanja. Ukoliko pozvan uđeš u bilo čiji dom a domaćin je upravo blagoslovljen povećanjem blagostanja, i ti takođe postaješ saučesnik u njegovoj sreći. Ali ako domaćin pati od siromaštva i ophrvan je nesrećom i ti postaješ saučesnik u njegovoj patnji i nedaćama pa one i tebe ophrvaju.“
Nije teško uvidjeti da je Mašalah ibn Atari u VIII vijeku na osnovu ovih principa logičnim zaključivanjem došao do koncepta recepcije  https://klasicnaastrologija.wordpress.com/2013/07/12/o-recepciji/

Antioh, Porfirije, Retorijus i Serapion kao istaknuti predstavnici helenističke astrologije definisali su vidove oštećenja/“zlostavljanja“  planeta a jedan od njih je kad planet ima loše položenog (esencijalno/slučajno debilitiranog) dispozitora. U istu kategoriju spada i upotreba triplicitetnih vladara SU i MO  kada se razmatra status/bagostanje oca i majke – ukoliko je svjetlo dobro postavljeno ali su mu triplicitetni vladari loši, dotičnom roditelju će u početku „cvjetati ruže“ ali će se to kasnije u životu preokrenuti – i obrnuto. Kod srednjevjekovnih, perzijsko-arapskih astrologa se tako može naići na tumačenje da je dobro postavljena tačka fortune znak prosperiteta u prvoj polovini života, ali ukoliko je njen vladar loše postavljen, usljediće preokret na gore – i obrnuto; naravno, „idealan“ scenario predstavlja dobra postavka tačke i njenog vladara, svjetala i njihovih triplicitetnih vladara. U horarnoj astrologiji, kvalitet ishoda predmeta pitanja tumači se (i) na osnovu stanja MO dispozitora i/ili planeta kome MO aplicira – na taj način dotični planet dobija ulogu sudije i od njegove prirode i stanja zavisi krajnji rezultat.

Klaudije Ptolomej (Tetrabiblos, II vijek)  najpoznatiji/najuticajniji astrološki autor  takav metod izlaže u III knjizi kao generalni proceduralni pristup svakoj tematskoj cjelini: „Prvo je neophodno ispitati mjesto u zodijaku koje je povezano sa određenim segmentom natala kao npr. MC za prosuđivanje aktivnosti/profesije, ili solarne pozicije za prosuđivanje u vezi oca. Onda je neophodno uzeti u obzir planete koje vladaju datom pozicijom na jedan od pet načina o kojima se prethodno govorilо.“ (domicil, egzaltacija, triplicitet, termin i aspekt)

Robert  Šmit komentariše ovaj pristup u kontekstu određivanja signifikatora akcije/profesije osobe i kaže: „Dominantni vladar(i) brzih planeta koje određuju aktivnost (MA, VE, ME)  će biti indikator(i) ishoda te specifične aktivnosti u smislu 1) dominantne ili podređene aktivnosti (u zavisnosti od toga da li su (ili ne) u helijačkom izlasku/orijentalni ili ugaoni 2) uspješne ili neuspješne aktivnosti (zavisno od toga da li ih aspektiraju JU ili SA  i  3) kada će se desiti promjene ili prekretnice u statusu ovih aktivnosti (u zavisnosti od toga koliko su im pozicije vladara istočne ili zapadne.

Žan-Batist Morin de Vilfranš (Astrologia Gallica, XVI/XVII vijek) vjeran je prethodnoj aristotelovskoj astrološkoj tradiciji: „Odnos između polja i njegovog vladara je prije svega kauzalan, naime dobro ili lose simbolizovano nekim poljem proističe od vladara toga polja, pri čemu polje predstavlja početak stvari, vladar pokazuje njen razvitak i svojevrsnu središnju tačku, a konačni dispozitor tj. planet koji je dispozitor vladara polja ukazuje na ishod stvari. Razmotri da li je planet koji nije u svom domicilu u aspektu sa svojim vladarom i ako je tako, procjeni vrstu aspekta i stanje oba planeta jer aktivnost planeta u aspektu sa vlastitim vladarom uveliko zavisi od toga vladara i zajedno proizvode jači efekat posebno ukoliko je aspekt snažan i prikladan. Dodatno, ukoliko je planet esencijalno/slučajno debilitiran dok je njegov vladar u dobrom stanju, to je indikator nesreća/nevolja na početku ali će nakon toga uslijediti dobra sreća posebno ukoliko je planet u povoljnom aspektu sa svojim vladarom i aplicira mu; ali ako je planet u dobrom stanju a njegov vladar loše postavljen, dobro će se pretvoriti u zlo i sva će nadanja biti zaludna. Naravno, najbolju mogućnost predstavlja dobra postavka oba planeta i ukoliko je jedan od tih planeta u dobrom polju, dobre stvari koje to polje simbolizuje biće realizovane a ako je u nesretnom polju, zla toga polja će biti ublažena ili spriječena. Konačno, ako su oba planeta loše postavljena to je najgora mogućnost i onda planet u lošem polju uzrokuje zlo ili u dobrom polju ometa ili sprečava dobrobit.“

Žerom Kardan (XVI vijek) u zbirci aforizama:

86.“Kad je…MO spaljen a njegov vladar snažan i sretan, ili JU kadentan a njegov dispozitor esencijalno/slučajno kvalitetan – osoba će se iz tužnih okolnosti i velike bijede izdići do poprilične uzvišenosti i sreće – i obrnuto.“

14. (godišnje revolucije) „Ukoliko je neki planet oštećen u solaru, efekti će se pojaviti kada bude aplicirao konjunkcijom,kvadratom ili opozicijom vladaru znaka u kome se nalazi

8.(elekcije) „Kada su signifikatori putovanja u vodenim znacima a malefici (ili benefici nesretno položeni) su u 10. znaku od njih, osoba će doživjeti mnogo neugodnosti na svojim putovanjima zbog lošeg vremena i oluja, i znaj da se uzroci putovanja otkrivaju preko dispozitora  signifikatora

23. (dekumbiture) „MA na ascendentu dekumbiture čini bolest brzom, silovitom koja šteti gornjim dijelovima tijela i uznemirava um; i ukoliko su pored ovoga oštećeni dispozitori svjetala i ascendenta, smrt će uslijediti…“

Ne trebaš misliti da promitor može ubiti ili djelovati sam; zapravo, ponekad će efekat biti aktivan u dugom vremenskom roku ali je samo zrak dispozitora u stanju da realizuje događaj.

Kardanov primjer

JU oštećuje ascendent u Djevici i gleda MA kvadratom ali u godini u kojoj je osoba umrla, ascendent primarnom direkcijom nije stigao do zraka JU, već do MO koji je njegov dispozitor

Različite metode hronokratora (profekcije,firdar, decenije, četvrtine, primarne direkcije ascendenta/hajlega kroz termine+aspekte planeta, zodijačko oslobađanje od fortune/tačke duha, itd.)  su još jedan sjajan primjer praktične upotrebe ove Aristotelove doktrine budući da se uglavnom sastoje od „glavnog“ i „sporednog/sekundarnog“ vladara tj. glavni planet u tandemu vlada dužim, sporedni kraćim vremenskim periodom; vladar dužeg/glavnog perioda predstavlja „materiju“ koja će predstavljati bazičnu prirodu/“spstancu“ desavanja dok vladar kraćeg perioda simbolizuje formu koju će ta materija (pokušati) poprimiti. Zbog toga je od primarne  važnosti da se planeti vide (aspekt po znaku je dovoljan, prednost naravno imaju harmonični aspekti) ali i da su po svojim prirodama bar donekle kompatibilni – npr., kombinacija SA/VE to nije,  posebno ako je SA formalna komponenta ali kao i uvijek, dosta  zavisi od esencijalnog/slučajnog kvaliteta planeta. U profekcijama, profektirani faktor (najčešce se analizira 5 najbitnijih pozicija – SU, MO, asc, fortuna, MC) predstavlja materiju, dok planet na koji natalno (i/ili u solaru) stižu predstavlja formalnu komponentu – ukoliko nema kontakta ni sa jednim planetom, onda je vladar znaka u koji stižu mjerodavan za kvalitet ishoda.

Izvorno učenje o ingresima https://klasicnaastrologija.wordpress.com/2014/06/11/o-ingresima-planeta/ tranzitima (i dvanaestinama )  https://klasicnaastrologija.wordpress.com/2014/06/21/dvanaestina-dodekatemoriondwadasamsaduodecima/   je takodje sazdano na ovom principu, pri čemu tranzitirajući planet (dvanaestina koja pada na neko polje ili planet) predstavlja aktivnu tj. formalnu komponentu  dok je tranzitirani planet materija – shodno tome,  bolje je kad je formalna/aktivna komponeta benefik. Iz toga razloga je SA tranzit preko JU  fudamentalno drugačiji od JU trazita preko SA – podrazumjeva se, ukoliko je dotični tranzit uopšte od značaja  jer je jedan od planeta i vladar datog perioda po nekom (ili više)  metoda hronokratora.

Literatura:

Robert Hand, On Matter and Form in Astrology

Claudius Ptolemy, Tetrabiblos (transl. by Robert Schmidt)

О Cor Scorpii

I'm a devoted, passionate student and practitioner of classical astrology
Овај унос је објављен под Некатегоризовано. Забележите сталну везу.

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се /  Промени )

Google photo

Коментаришет користећи свој Google налог. Одјавите се /  Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се /  Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се /  Промени )

Повезивање са %s